Tài liệu, bài giảng, văn bản, luận văn, đồ án, tiểu luận...
/16

Sáng kiến kinh nghiệm: Một số kinh nghiệm ... học sinh THCS

Lượt xem:264|Tải về:0|Số trang:16 | Ngày upload:18/07/2013

PHẦN A: ĐẶT VẤN ĐỀ I. Lời mở đầu: Hiện nay đất nước ta đang trong giai đoạn công nghiệp hóa - hiện đại hóa với mục tiêu đến năm 2010, Việt Nam sẽ cơ bản trở thành một nước công nghiệp, hội nhập với cộng đồng quốc tế. Để đạt được mục tiêu đó, đòi hỏi ngành Giáo Dục cần có những thay đổi mạnh mẽ về mọi mặt để đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho một xã hội phát triển. Nghị quyết Trung Ương Đảng lần thư 4 - khóa VII đã được thể chế trong bộ luật Giáo Dục năm 2005 xác định: “Phải khuyến khích tự học, phải áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề”. Trong mục tiêu của môn Vật lý cũng đã xác định rõ: Ngoài việc phải cung cấp cho học sinh một hệ thống kiến thức vật lý cơ bản phổ thông, còn phải hình thành cho các em những kỹ năng thu thập, xử lý thông tin, truyền đạt thông tin, đặc biệt là kỹ năng vận dụng kiến thức vào việc giải bài tập và phục vụ cuộc sống, Cần chú ý nhiều đến kỹ năng tiến hành nghiên cứu khoa học vật lý như quan sát, thu thập thông tin, đề ra giả thiết (Dự đoán khoa học), tiến hành thí nghiệm kiểm tra giả thiết để rút ra kết luận công nhận hoặc bác bỏ giả thiết. Đây là phương pháp thực nghiệm - một phương pháp đặc thù của bộ môn vật lý. Rèn luyện cho các em thói quen làm việc khoa học là góp phần tạo ra các năng lực hành động, năng lực tư duy sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề. Đây là chìa khóa của sự thành công trong cuộc sống. Việc dạy học vật lý có những khả năng to lớn trong việc rèn luyện học sinh, khả năng tư duy lô-gic và tư duy biện chứng, hình thành ở các em niềm tin về bản chất khoa học của các hiện tượng tự nhiên cũng như khả năng nhận thức của con người về thế giới xung quanh, khả năng ứng dụng các thành tựu khoa học để đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống. Trong quá trình dạy học vật lý không thể thiếu bài tập. Sử dụng, chọn lọc, phân loại bài tập để luyện cho học sinh là một biện pháp hết sức quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dạy học. II. Thực trạng của vấn đề: Trường THCS Thị trấn Quán Lào nằm ở trung tâm huyện Yên Định, học sinh ở đây gồm nhiều thành phần gia đình: Nông nghiệp, buôn bán tự do, con em cán bộ công chức, viên chức. Do cơ chế thị trường, một số ngành kinh doanh dịch vụ phát triển mạnh, một số bộ phận phụ huynh học sinh mải lo làm kinh tế mà thiếu đi sự quan tâm chăm lo đến việc học tập của con em mình. Một số gia đình có con em học khá lại có nguyện vọng đưa con em vào trường năng khiếu Lê Đình Kiên cho nên số học sinh khá giỏi vào học trường THCS Thị trấn Quán Lào là rất ít. Qua kết quả khảo sát hàng năm cho thấy số lượng học sinh đạt được trung bình trở lên là (50-60)%. Trong đó chỉ có 20% là học sinh khá giỏi. Trong nhiều năm bồi dưỡng đội tuyển mũi nhọn bộ môn vật lý, tôi nhận thấy bài tập vật lý không ngừng được bổ xung nhiều bài tập có nội dung hay và tác dụng tốt. Bên cạnh đó trên thị trường xuất hiện nhiều loại sách nâng cao vật lý các loại. Vì vậy vấn đề đặt ra là phải biết sử dụng, lựa chọn, phân loại bài tập như thế nào để luyện tập cho học sinh thì mới đạt hiệu quả cao nhất. Qua việc chữa bài tập cho học sinh, tôi phát hiện ra có nhiều em học sinh rất chăm học, có tư tưởng ỷ lại trông chờ vào bạn bè và sách vở. Một số khác lại học qua loa, không cần đào sâu suy nghĩ, có làm bài tập nhưng làm đối phó, đề phòng thầy cô kiểm tra sách vở. Một số ít có tiến bộ hơn, tự lực làm bài nhưng hầu như chỉ cần nháp ra đáp số là thôi, không cần trình bày bài giải hoặc trình bày sơ sài không dúng phương pháp. Bên cạnh đó cũng có một số ít em khác lại chăm chỉ học, biết tìm tòi sách tham khảo, các cách giải hay, ngắn gọn, làm thêm các bài tập nâng cao. Với các đối tượng học sinh như trên, để “Phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh” Người giáo viên phải biết tiến hành từng bước, đem đến cho các em các bài tập từ dễ đến khó, kiên trì hướng dẫn các em tự lực làm bài, mỗi một bài tự các em giải được là một niềm vui nhỏ, nhờ bài tập tự giải được, tạo cho các em niềm hứng khởi lớn, tạo niềm đam mê hứng thú tìm tòi và giải quyết vấn đề. PHẦN B: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I. Các giải pháp thực hiện: Từ sự phân tích kết quả khảo sát chất lượng và đặc diểm của từng đối tượng học sinh, tôi nhận thấy rằng muốn nâng cao chất lượng bộ môn và đặc biệt là chất lượng mũi nhọn thì cần phải đổi mới phương pháp dạy học có hiệu quả thông qua việc sử dụng, lựa chọn hệ thống bài tập vật lý ở nhiều mức độ nhận thức khác nhau, phân loại và hướng dẫn học sinh có một phương pháp giải phù hợp với đặc trưng bộ môn. Với định hướng đó tôi đã nghiên cứu và trình bày một số nội dung như sau: 1. Sử dụng bài tập vật lý theo hướng tích cực: Bản thân mỗi bài tập vật lý là một phương pháp dạy học vật lý tích cực. Song tính tính cực của phương pháp này còn được nâng cao hơn khi nó được sử dụng như là nguồn kiến thức để học sinh tìm tòi chứ không phải để tái hiện, củng cố kiến thức. Với tính đa năng của mình, bài tập vật lý thật sự là một phương tiện hữu hiệu để tích cực hóa hoạt động của học sinh trong từng bài học mà hiệu quả của nó phụ thuộc vào việc sử dụng của giáo viên trong quá trình dạy học. Trong quá trình dạy học vật lý, ở bất kỳ công đoạn nào đều có thể sử dụng bài tập. Ở đây, khái niệm bài tập được dùng theo nghĩa rộng: Bài tập có thể là câu hỏi (Bài tập định tính), có thể là bài toán (Bài tập định lượng), hay bài tập thực nghiệm, bài tập có nội dung thực tiễn. Khi dạy bài mới có thể dùng bài tập để tạo tình huống có vấn đề, tập cho học sinh biết phát hiện sớm vấn đề và đề ra giải pháp để giải quyết vấn đề, giúp cho học sinh vừa nắm được tri thức mới vừa nắm được phương pháp chiếm lĩnh tri thức đó phát triển tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng với đời sống xã hội ở học sinh. Trong điều kiện xã hội đang phát triển nhanh theo cơ chế thị trường, tính cạnh tranh gay gắt thì khả năng phát hiện sớm vấn đề và giải quyết vấn đề một cách hợp lý những nảy sinh trong học tập và thực tiễn là một năng lực đảm bảo cho sự thành đạt trong cuộc sống. Trong quá trình dạy học, thường sử dụng bài tập câu hỏi “Vấn đáp - Đàm thoại”. Vấn đáp - Đàm thoại là phương pháp trong đó giáo viên đặt ra những câu hỏi để học sinh trả lời qua đó học sinh lĩnh hội được nội dung bài học, Để đạt được điều này người giáo viên phải biết chọn lọc một hệ thống bài tập ở dạng câu hỏi ngắn gọn, phù hợp với yêu cầu của bài học, sát với đối tượng học sinh xác định được vai trò chức năng của từng câu hỏi, mục đích hỏi, các yếu tố kết nối câu hỏi, có thể dẫn dắt học sinh bằng câu hỏi phụ để tránh tình trạng bế tắc nặng nề, tạo không khí học tập cho học sinh, nhằm hướng dẫn hành động của học sinh, cuốn hút học sinh vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo. Mục đích của phương pháp này là nâng cao chất lượng giờ học bằng cách tăng cường hình thức hỏi đáp, đàm thoại giữa giáo viên và học sinh, rèn cho học sinh bản lĩnh tự tin, khả năng diễn đạt một vấn đề trước tập thể. Bài tập thực nghiệm là một phương tiện có hiệu quả cao trong việc rèn luyện kỹ năng thực hành. Phương pháp làm việc khoa học. Khi giải bài tập thực nghiệm, học sinh phải biết vận dụng kiến thức vật lý để giải bằng lý thuyết, sau đó mới tiến hành thí nghiệm để kiểm chứng tính đúng đắn của những bước giải bằng lý thuyết và rút ra kết luận về cách giải. Sử dụng các bài tập có nội dung thực tiễn để củng cố, luyện, giúp học sinh rèn luyện kỹ năng giải quyết các vấn đề liên quan đến kỹ thuật, đời sống tạo cho học sinh có ý thức vận dụng kiến thức vật lý vào cuộc sống nhằm cải thiện điều kiện sống, cải thiện điều kiện học tập cũng như bảo vệ và giữ gìn môi trường tự nhiên làm cho ý nghĩa của việc học vật lý tăng lên gấp bội. Sử dụng bài tập để củng cố kiến thức, để mở rộng đào sâu kiến thức và rèn luyện kỹ năng muốn hình thành kỹ năng không thể giải một bài tập mà phải giải một số bài tập cùng dạng. Vì vậy nếu các bài tập hoàn toàn giống nhau (Chỉ thay đổi số liệu và đại lượng tìm) sẽ ngày càng nhàm chán cho học sinh, nhất là đối tượng học sinh giỏi. Do vậy khi rèn luyện kỹ năng giải một dạng bài tập cần phải bổ xung chi tiết mới vào bài tập để vừa có tác dụng mở rộng đào sâu kiến thức vừa giúp học sinh khả năng phát hiện những vấn đề mới cũng như khả năng giải quyết vấn đề một cách sáng tạo thông minh. Sử dụng bài tập vật lý theo hướng tích cực có thể tạo ra cho học sinh nhiều nănh lực: Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, tự tin trình bày một vấn đề trước tập thể, năng lực vận dụng kiến thức vật lý để giải bài tập và các vấn đề liên quan trong cuộc